و دانشگاههاي لبنان و فرانسه پشت سر بگذارد و در نخستين سالهاي جواني به دريافت مدارج مختلف علمي از جمله دانشنامه دكتري فيزيك با درجه عالي از دانشگاه «سوربن» فرانسه نايل شود. شروع تحصیلات متوسطه او مصادف با آغاز جنگ جهانی دوم و تعطیلی مدارس فرانسوی زبان بیروت بود. از این رو به مدت دو سال در منزل به تحصیل پرداخت. پس از آن در کالج آمریکایی بیروت به تحصیلات خود ادامه داد. در سن هفده سالگی لیسانس ادبیات، و در سن نوزده سالگی لیسانس بیولوژی را اخذ نمود. پس از آن در رشته مهندسی راه و ساختمان از دانشکده فرانسوی مهندسی در بیروت فارغ التحصیل شد. در آن دوران با اشتغال در نقشه کشی و راهسازی، به امرار معاش خانواده کمک میکرد. او همچنین در رشتههای پزشکی، ریاضیات و ستاره شناسی به تحصیلات دانشگاهی پرداخت. حسابی در دانشگاه سوربن فرانسه، در رشتهٔ فیزیک به تحصیل و تحقیق پرداخت. در سال ۱۹۲۷ میلادی در سن بیست و پنج سالگی دانشنامه دکترای فیزیک خود را، با ارائهٔ رسالهای تحت عنوان «حساسیت سلولهای فتوالکتریک»، با درجه عالی دریافت نمود. دكترحسابي چند سال بعد براي تكميل نظريهاي كه در زمينه فيزيك ذرات داشت به آمريكا رفت و مدتي در دانشگاههاي پرينستون و شيكاگو به فعاليتهاي پژوهشي در اين زمينه پرداخت. دكتر حسابي علي رغم علاقه شديدي كه به فيزيك و فعاليتهاي تحقيقاتي داشت و با وجود موقعيت مناسبي كه براي كار و تحقيق در بهترين و مجهزترين دانشگاهها و آزمايشگاههاي روز دنيا داشت، به ايران بازگشت آن هم در شرايطي كه در محيط استبدادزده و عقب مانده آن روز هيچ جايگاه درخوري براي اشتغال يك دانشآموخته عالي فيزيك وجود نداشت. وی در سال ۱۹۵۷ به عنوان سناتور انتخابی تهران وارد مجلس چهارم سنا شد. وی هچنین وزیر آموزش و پرورش کابینه محمد مصدق در سال های ۱۹۵۱-۱۹۵۲ بوده است. دكتر حسابي با اين حال اين بخت را پيدا كرد كه با همراهي جمعي از رجال فرهيخته آن روزگار، زمامداران بيسواد اما شيفته مظاهر تمدن غرب را به ايجاد دانشگاه در كشور متقاعد كند و به اين ترتيب در سال 1313 دانشگاه تهران به عنوان نخستين مركز آموزش عالي امروزي در كشور آغاز به كار كرد . دكتر حسابي حدود نيم قرن يعني تا آخرين سال هاي حيات خود ارتباط علمي خود را با دانشگاه تهران به عنوان استاد حفظ كرد كه ثمره آن تربيت چندين نسل از اساتيد و دانشآموختگان علوم و مهندسي در كشور است. طرح تاسیس دانشگاه تهران کلیات طرح تاسیس دانشگاه تهران از سال ۱۳۰۷ توسط محمود حسابی به وزیر فرهنگ وقت آقای حکمت پیشنهاد شد. طرح تفصیلی تاسیس دانشگاه تهران نیز در سال ۱۳۱۰ تهیه و به وزیر فرهنگ تقدیم شد و با تلاشهای حسابی و مذاکرات وی با نمایندگان مجلس، این طرح در سال ۱۳۱۲ به مجلس شورای ملی رفت و در سال ۱۳۱۳ از تصویب مجلس گذشت.[۱۱] افتخارات حسابی به دریافت بالاترین نشان فرانسه لژیون دونور نائل گردید. خدمات اولین نقشه برداری فنی و تخصصی کشور (راه بندرلنگه به بوشهر)اولین راهسازی مدرن و علمی ایران (راه تهران به شمشک)اولین مدیرعامل شرکت ملی نفت ایرانپایه گذاری اولین مدارس عشایری کشورپایه گذاری دارالمعلمین عالیپایه گذاری دانشسرای عالیساخت اولین رادیو در کشورراه اندازی اولین آنتن فرستنده در کشورراه اندازی اولین مرکز زلزله شناسی کشورراه اندازی اولین رآکتور اتمی سازمان انرژی اتمی کشورراه اندازی اولین دستگاه رادیولوژی در ایرانمحاسبه و تعیین ساعت رسمی ایرانپایه گذاری اولین بیمارستان خصوصی در ایران، به نام بیمارستان گوهرشادشرکت در پایه گذاری فرهنگستان ایران و ایجاد انجمن زبان فارسیتدوین اساسنامه طرح تاسیس دانشگاه تهرانپایه گذاری دانشکده فنی دانشگاه تهرانپایه گذاری دانشکده علوم دانشگاه تهرانپایه گذاری شورای عالی معارفپایه گذاری مرکز عدسی سازی اپتیک کاربردی در دانشکده علوم دانشگاه تهرانپایه گذاری بخش آکوستیک در دانشگاه و اندازه گیری فواصل گامهای موسیقی ایرانی به روش علمیپایه گذاری انجمن موسیقی ایران و مرکز پژوهشهای موسیقیپایه گذاری و برنامه ریزی آموزش نوین ابتدایی و دبیرستانیپایه گذاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهرانپایه گذاری مرکز تحقیقات اتمی دانشگاه تهرانپایه گذاری سازمان انرژی اتمی ایرانپایه گذاری اولین رصدخانه نوین در ایرانپایه گذاری مرکز مدرن تعقیب ماهوارهها در شیرازپایه گذاری مرکز مخابرات اسدآباد همدانپایه گذاری کمیته پژوهشی فضای ایرانایجاد اولین ایستگاه هواشناسی کشور (در ساختمان دانشسرای عالی در نگارستان دانشگاه تهران)تدوین اساسنامه و تاسیس موسسه ملی استانداردتدوین آیین نامه کارخانجات نساجی کشور و رساله چگونگی حمایت دولت در رشد این صنعتپایه گذاری واحد تحقیقاتی صنعتی سغدایی (پژوهش و صنعت در الکترونیک، فیزیک، فیزیک اپتیک، هوش مصنوعی)راه اندازی اولین آسیاب آبی تولید برق (ژنراتور) در کشورایجاد اولین کارگاههای تجربی در علوم کاربردی در ایرانایجاد اولین آزمایشگاه علوم پایه در کشور دكتر حسابي بيشك يكي از بزرگترين چهره هاي علمي معاصر كشور است كه توانست در مقطعي تاريخي از توسعه كشور به مدد همت والا، نوجويي و عشق سرشار خود به پيشرفت و آباداني ميهن، نقشي بيبديل در عرصه دانش و فرهنگ كشور ايفا كند كه البته سعادت گام بر داشتن در اين راه مقدس را با چشمپوشي از بسياري امتيازات و فرصت هاي درخشان پيشرفت علمي و مادي بدست آورد. دكتر حسابي سرانجام پس از نود سال عمر پر بار و خدمت بي وقفه در راه توسعه و اعتلاي ايران در شهريورماه 1371، به دنبال عارضه قلبي بدرود حيات گفت؛ در حالي كه همانند بسياري از چهرههاي علمي و فرهنگي و خدمتگزاران صادق اعتلاي ايران حتي در واپسين سالهاي حيات خود گمنام و ناشناخته ماند و جز اقليتي از اهالي علم و فرهنگ كمتر كسي با جايگاه علمي و خدمات ماندگار وي آشنايي داشت. شايد مهمترين تقديري كه در زمان حيات مرحوم حسابي از پيشگام دانش نوين كشورمان شد، تجليل جمعي از شاگردان و دوستداران قدرشناسش از وي طي كنفرانس شصت سال فيزيك ايران در سال 1366 بود كه بخشي از مراسم را به تجليل از او به عنوان «پدر فيزيك ايران» اختصاص دادند.
آرامگاه دکتر حسابی در تفرش
